Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych 2026 — jak liczyć i egzekwować

TL;DR — odsetki B2B 2026

W 2026 r. odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych wynoszą 14,75% w skali roku (stopa referencyjna NBP 4,75% + 10 pp, art. 4 pkt 3 ustawy z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, Dz.U. 2023 poz. 1790). Dla podmiotów publicznych innych niż podmioty lecznicze stawka wynosi 12,75% (stopa + 8 pp). Naliczasz je od dnia następującego po umownym terminie zapłaty, a jeśli terminu nie ustalono — po 30 dniach od doręczenia faktury. Do odsetek doliczasz rekompensatę 40/70/100 EUR (art. 10 ust. 1) niezależnie od tego, czy faktycznie poniosłeś koszty odzyskania.

Policz kwotę w kalkulatorze odsetek 2026 — obsługuje B2B, ustawowe zwykłe (10,25%) i podatkowe (14,50%).

Podstawa prawna — który przepis dla której sytuacji

Odsetki „za opóźnienie w transakcjach handlowych" to reżim szczególny, silniejszy niż odsetki ustawowe z Kodeksu cywilnego. Kluczowe źródła:

• art. 4 pkt 3 u.p.n.o.t.h. — definicja stopy: stopa referencyjna NBP + 10 pp (przedsiębiorcy) albo + 8 pp (podmioty publiczne poza leczniczymi),
• art. 5 — 30-dniowy termin dla podmiotu publicznego,
• art. 6 — brak umownego terminu → odsetki od 31. dnia po doręczeniu faktury,
• art. 7 ust. 2 — maksymalny termin między przedsiębiorcami: 60 dni kalendarzowych, z wyjątkiem gdy strony w umowie ustalą inaczej i nie jest to rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela,
• art. 8 — gdy dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a wierzycielem MŚP: termin nie dłuższy niż 30 dni (bezwzględnie),
• art. 10 ust. 1 — rekompensata 40/70/100 EUR za koszty odzyskiwania.

Dla porównania: „zwykłe" odsetki ustawowe za opóźnienie z art. 481 § 2 KC to stopa referencyjna + 5,5 pp = 10,25% w 2026 r. — stosujesz je w relacjach z konsumentem lub gdy transakcja nie spełnia definicji „handlowej" (obustronnie przedsiębiorca/podmiot publiczny za dostawę towaru/usługi).

Historyczne stawki odsetek B2B

Podstawa: obwieszczenia Ministra Rozwoju i Technologii publikowane co pół roku (styczeń i lipiec) — ostatnie w M.P. 2025 poz. 12 i M.P. 2025 poz. 620.

Wzór i 4 przykłady krok po kroku

Wzór ustawowy (dni kalendarzowe, rok = 365):

Odsetki = kwota_brutto × stopa × (dni_opóźnienia / 365)

Przykład 1 — mała faktura, krótkie opóźnienie

Faktura 3 500 zł brutto, termin 14 dni, zapłata z 12-dniowym poślizgiem.

• 3 500 × 14,75% × (12/365) = 16,97 zł
• Rekompensata: 40 EUR × 4,30 zł/EUR = 172 zł
• Razem do doliczenia: 188,97 zł

Uwaga: rekompensata w PLN jest liczona po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc wymagalności (art. 10 ust. 1a).

Przykład 2 — faktura średnia, 45 dni po terminie

Faktura 20 000 zł, opóźnienie 45 dni:

• 20 000 × 14,75% × (45/365) = 363,70 zł
• Rekompensata: 172 zł (kwota od 8 000 do 75 000 zł → 70 EUR)
• Razem: 535,70 zł

Progi rekompensaty (art. 10 ust. 1):

• do 5 000 zł → 40 EUR,
• 5 000,01 – 50 000 zł → 70 EUR,
• powyżej 50 000 zł → 100 EUR.

Przykład 3 — kontrahent MŚP vs duży przedsiębiorca

Sprzedaż na 120 000 zł, termin w umowie 90 dni, dłużnikiem jest duży przedsiębiorca (art. 4c u.p.n.o.t.h.). Termin jest nieważny w części przekraczającej 30 dni (art. 8) — odsetki liczysz od 31. dnia. Dłużnik zapłacił 88. dnia:

• opóźnienie = 88 − 30 = 58 dni,
• 120 000 × 14,75% × (58/365) = 2 812,52 zł,
• rekompensata: 430 zł (100 EUR).

Przykład 4 — długotrwały spór, przekraczający rok

Faktura 50 000 zł, opóźnienie 400 dni. Stopa nie zmieniała się przez cały okres (14,75%):

• 50 000 × 14,75% × (400/365) = 8 082,19 zł,
• rekompensata: 301 zł (70 EUR, faktura ≤ 50 tys.),
• razem: 8 383,19 zł.

Gdy stopa NBP zmieni się w środku okresu — dziel wyliczenie na podokresy i sumuj. Kalkulator odsetek robi to automatycznie.

Procedura dochodzenia — od wezwania do sądu

1. Wezwanie do zapłaty — wyślij list polecony/e-mail z rozliczeniem odsetek i rekompensaty. Wzór i szczegóły w artykule Wezwanie do zapłaty 2026.
2. Nota odsetkowa — dokument księgowy, który wpisuje odsetki do KUP dłużnika i przychodu wierzyciela (art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o rachunkowości).
3. Ugoda/rozłożenie na raty — najczęściej najtańsza droga. Doliczasz odsetki do dnia podpisania i „zamrażasz" naliczanie.
4. EPU (e-Sąd) — nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, opłata 1,25% wartości przedmiotu sporu (min. 30 zł). Termin ~4–8 tygodni.
5. Postępowanie klauzulowe + komornik — jeżeli tytuł wykonawczy jest prawomocny.

Kiedy stosujesz zwykłe odsetki ustawowe (10,25%)

Reżim „transakcji handlowych" nie obejmuje:

• umów z konsumentami (art. 221 KC) — stosujesz art. 481 KC (10,25%),
• transakcji nieodpłatnych, darowizn, pożyczek prywatnych,
• niektórych umów regulowanych odrębnie (prawo bankowe, ubezpieczenia).

Odsetki podatkowe (14,50% w 2026 r.) to trzeci reżim — dotyczy zaległości wobec urzędu skarbowego i ZUS (art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej).

FAQ

1. Czy mogę naliczyć odsetki, jeśli w umowie nie było o nich mowy? Tak. Prawo do odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych powstaje z mocy ustawy — umowa nie musi ich przewidywać. Można je wyłączyć tylko wyjątkowo i nie może to być rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela (art. 11a).

2. Od jakiej kwoty liczę — brutto czy netto? Od kwoty brutto wskazanej na fakturze — to należność, którą dłużnik miał zapłacić.

3. Czy VAT wpływa na odsetki? Nie. Odsetki nie są opodatkowane VAT (poza VAT-em to sama sankcja cywilnoprawna).

4. Rekompensata 40/70/100 EUR — należy się nawet za 1 dzień opóźnienia? Tak, jeżeli spełnione są przesłanki (odsetki są należne) — wystarczy 1 dzień. Sąd może ją obniżyć tylko wyjątkowo (TSUE C-585/20).

5. Czy rekompensata przysługuje osobno za każdą fakturę? Tak. Za każdą fakturę osobno, nawet jeśli wynikają z jednej umowy ramowej (uchwała SN III CZP 41/18).

6. Jak przeliczam EUR na PLN? Średni kurs NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc wymagalności świadczenia pieniężnego (art. 10 ust. 1a).

7. Kiedy roszczenie o odsetki się przedawnia? Odsetki jako świadczenie okresowe — 3 lata (art. 118 KC), niezależnie od terminu przedawnienia należności głównej.

8. Czy mogę żądać wyższych odsetek niż ustawowe? Tak, ale nie wyższych niż odsetki maksymalne za opóźnienie = 2× ustawowe za opóźnienie z KC = 20,50% w 2026 r. (art. 481 § 21 KC).

9. Co jeśli dłużnik jest w upadłości? Odsetki nalicza się do dnia ogłoszenia upadłości; dalsze — zgłaszasz na liście wierzytelności jako odsetki „za czas po ogłoszeniu" (art. 92 pr. upadłościowego), ale zaspokajane są dopiero po innych kategoriach.

10. Czy koszty windykacji poza rekompensatą też mogę doliczyć? Tak — w zakresie „racjonalnie poniesionych" (art. 10 ust. 2), np. koszty obsługi prawnej ponad 40/70/100 EUR. Trzeba je udowodnić.

Powiązane materiały

• Kalkulator odsetek 2026
• Rekompensata 40/70/100 EUR — jak liczyć
• Wezwanie do zapłaty 2026 — wzór, terminy